موسیقی در غربت

موسیقی ایرانی

حسین علیزاده؛ مردی با پنجه های طلایی

کمتر کسی را می توان پیدا کرد که به موسیقی ایرانی علاقمند باشد و نام حسین علیزاده را نشنیده باشد.

                                        استاد حسین علیزاده

حسین علیزاده در شهریور ماه سال ۱۳۳۰ در تهران متولد شد. ایشان فارغ التحصیل دانشکده هنرهای زیبای تهران هستند و شاگرد اساتیدی همچون عبدالله دوامی، هوشنگ ظریف، داریوش صفوت، علی اکبر خان شهنازی و ... بوده اند.

علیزاده از معدود موسیقدانانی بوده است که به غیر از نوازندگی، آهنگسازی، رهبری گروه، به فعالیت هایی همچون پرداختن به ردیف و انتشار کتاب های آموزشی در این زمینه، موسیقی فیلم و سریال، همکاری با هنرمندان غیر ایرانی و خلق آثاری زیبا و همچنین ساخت ساز جدید و تلاش برای احیای سازهای فراموش شده اشاره کرد. قابل ذکر است که ایشان در نواختن تار و سه تار سبک خاص خود را دارند.

حصار و سواران دشت امید از جمله آثار نخستین علیزاده است که در سال ۵۶ منتشر شد. این آثار به گفته علیزاده در زمان خدمت سربازی در پادگان فرح آباد ساخته شد. حسین علیزاده قطعه حصار را در دستگاه چهارگاه خلق کرد و آن را زندانیان در بند رژیم شاه تقدیم کرد. نوازندگی تنبک این اثر بر عهده بهمن رجبی بود و آوازش را بیژن کامکار خواند.

دانلود کنید : قطعه حصار در دستگاه چهارگاه

یکی دیگر از آثار علیزاده در همان دوران که به صورت سرود خلق شد " ژاله خون شد" با شعری از سیاوش کسرایی بود. به گفته علیزاده این اثر یک شبه ساخته شد. مضمون این اثر مربوط به حادثه ۱۷ شهریور سال ۱۳۵۷ در میدان ژاله بود.

دانلود کنید: ژاله خون شد

 بعد از انقلاب و شروع جنگ علیزاده شاهکاری را خلق کرد که میتوان آن را یکی از برترین آثار موسیقایی در تاریخ موسیقی معاصر ایران دانست. " نی نوا " اثری است برای نی و گروه سازهای زهی در دستگاه نوا. هرچند در مورد نام این اثر بحث های مختلفی شده است و بعضی این اثر را یادآور واقعه کربلا می دانند و صدا و سیما این اثر را متاسفانه فقط در ایام عاشورا پخش می کند اما هیچگاه این اثر ارزش والای هنری خود را با اینگونه کم مهری ها از دست نمی دهد و در خاطر هنردوستان خواهد ماند.

تکنواز نی این اثر " جمشید عندلیبی " است که با اجرای این اثر اعتبار خاصی در جامعه موسیقی پیدا کرد.

 دانلود کنید: در آمد نوا از آلبوم نی نوا

 چندی بعد علیزاده جهت ادامه تحصیلات به خارج از کشور می رود. و بعد از چند سال دوری آثار زیبایی را با گروه های شیدا و عارف خلق می کند. که از جمله می توان به شورانگیز و راز و نیاز اشاره کرد. این آثار که با همکاری موسیقیدانان بنام گروههای عارف و شیدا و با خوانندگی هنرمندانی همچون؛ شهرام ناظری، صدیق تعریف، علیرضا افتخاری و بیژن کامکار اجرا شد؛ نمونه های زیبایی از گروه نوازی در موسیقی ایرانی بودند. مشابه این گروه نوازی را پیشتر اساتیدی همچون فرامرز پایور تجربه کرده بودند اما اجراهای علیزاده حاکی از توانای بالایی از آهنگسازی و تنظیم داشت.

 دانلود کنید : قطعه سماع آسمان در راست پنجگاه از آلبوم راز و نیاز با صدای افتخاری

دانلود کنید : همنوازی سه تار علیزاده با آواز شهرام ناظری در بیات ترک از آلبوم شورانگیز

 شورانگیز و راز و نیاز را می توان جز آخرین آثاری دانست که در قالب کاملا" سنتی و به صورت تک صدایی توسط علیزاده منتشر شد. هر چند علیزاده در آلبوم صبحگاهی اثری تقریبا" مشابه آثار قبلی خود اجرا کرد. اثری در چهارگاه با آواز محسن کرامتی. که شروع آن تنظیمی بسیار زیبا بود از قطعه "سلام" استاد حسن کسایی. علیزاده در بروشور این آلبوم با ذکر مقدمه ای در مورد خلق این آهنگ، تنظیم جدید این اثر را به خالق این اثر تقدیم می کند.

دانلود کنید: قطعه سلام با تنظیم استاد حسین علیزاده

دانلود کنید: نت قطعه سلام ساخته استاد کسائی  از و بلاگ   تار و سه تار

آلبوم راز نو اثری بود که انتشار آن حکایت از فضای خاصی می کرد که علیزاده در جستجوی آن بود و این فضا حتی در آخرین اثر علیزاده به نام "سرود گل" ادامه دارد.

در این فضا علیزاده سعی دارد که موسیقی ایرانی را ازفرم همیشگی خود خارج کرده و مسیری جدیدی را جستجو کند. بدین معنا موسیقی ایرانی را که معمولا" به صورت فرم مونوفونیک است به صورت پلی فونیک اجرا کند و همینظور از سازهایی که معمولا" در گروه نوازی کاربرد زیادی ندارند و یا مهجور هستند استفاده کرده و در همین راستا حتی دست به ساخت سازهای جدیدی زد. و یا پیوند زدن گوشه های موسیقی ایرانی و پدید آوردن مقام های جدید.

آلبوم راز نو همانطور که از نامش پیداست حکایت از همین فضای جدید دارد. اثری که قسمتی از آن در مقام "داد و بیداد" است.  این مقام از دو مقام "داد" از ماهور و "بیداد" از همایون به وجود می آید. علیزاده در اثری زیبا به نام " زمستان است" با همکاری استاد شجریان و همایون و کیهان کلهر از این مقام استفاده کرد. اثری که کاملا" به صورت آواز بود و هیچ گونه تصنیفی نداشت. این اثر را حتی می توان جز معدود آثار استاد شجریان دانست که کاملا" در یک دستگاه و بدون تصنیف و فقط به صورت آواز به همراه یک شعر اجرا می شود. " زمستان است" اثری بود که نقد های فراوانی را در پی داشت. اما به باور نگارنده مقام داد و بیداد و تار علیزاده و کمانچه کیهان کلهر فضای بسیار زیبایی را برای شعر اخوان ثالث به وجود آورد.

 دانلود کنید: تصنیف فلک از آلبوم راز نو با اجرای گروه هم آوایان

دانلود کنید: آواز شجریان با تار علیزاده و کمانچه کلهر در مقام داد و بیداد از آلبوم زمستان است

حسین علیزاده همچنین در مجموع آثار " بی تو به سر نمی شود"، " فریاد"، "ساز خاموش" و "سرود مهر" همکاری خود را در گروه اساتید با استاد شجریان ادامه داد. که در این میان " بی تو به سر نمی شود" با اقبال عمومی بهتری روبرو شد.

 دانلود کنید: تصنیف بی تو به سر نمی شود با آهنگسازی علیزاده و آواز محمد رضا و همایون شجریان 

         گروه استاید

حسین علیزاده یکی از آهنگسازان موفق در حیطه موسیقی فیلم بوده است. یکی از اولین تجربه های موفق علیزاده در این زمینه موسیقی فیلم " دلشدگان" به کارگردانی مرحوم علی حاتمی است. این فیلم را که می توان فیلمی موزیکال شناخت از معدود فیلم هایی است که در زمینه موسیقی اصیل ایرانی ساخته شده است. یکی دیگر از نکات شاخص موسیقی این فیلم همکاری استاد شجریان و مرحوم فریدون مشیری است.

 دانلود کنید: تصنیف دلشدگان با آهنگسازی علیزاده ، آواز شجریان، شعر فریدون مشیری

                                 علیزاده و مرحوم حاتمی

بهمن قبادی یکی دیگر از کارگردانانی است که همکاری گسترده ای با استاد علیزاده داشته است. این همکاری ها با موسیقی فیلم " زمانی برای مستی اسب ها" آغاز شد. فیلمی که برنده جایزه دوربین طلایی جشنواره کن شد. دومین همکاری علیزاده و قبادی به فیلم " لاک پشت ها هم پرواز می کنند"باز می گردد، که به باور نگارنده یکی از غم انگیزترین فیلم های تاریخ ایران است. علیزاده اگرچه کرد نیست ولی به خاطر شناخت وسیعی که از موسیقی کردی دارد، توانسته با بهره گیری از سازهای محلی و همچنین لالایی های مادرانه خاص منطقه موسیقی فوق العاده زیبایی خلق کند. قابل ذکر است که این فیلم یکی از پر افتخارات ترین فیلم های تاریخ ایران است.

دانلود کنید: قسمتی از موسیقی فیلم "لاک پشت ها هم پرواز می کنند"

نیوه مانگ آخرین فیلم بهمن قبادی است که به مناسبت بزرگداشت موتزارت آهنگساز اتریشی ساخته شده است. آهنگسازی این اثر هم بر عهده استاد علیزاده بوده است.

دانلود کنید: تصنیف محلی خالو ریبوار با تنظیم علیزاده

دانلود کنید: پیشگاه بهار از موسیقی فیلم نیوه مانگ

علاقمندان می توانند گوشه هایی هم از آهنگسازی علیزاده را در این ویدئو کلیپ در سایت یوتیوب ببینند.

تصویری: نیوه مانگ

 یکی دیگر از آهنگسازی های شاخص علیزاده در زمینه موسیقی فیلم، فیلم گبه به کارگردانی محسن مخملباف است.

دیگر فیلم هایی که علیزاده آهنگسازی آنها را بر عهده داشته است عبارتند از: آواز گنجشکها، چوپانان کویر، از اعصار، عشق طاهر، ایران سرای من است، زشت و زیبا، دختران خورشید، ابجد، میراث کهن ، ابر و آفتاب و مدرسه ای که باد برد.

دانلود کنید: قسمتی از موسیقی فیلم " از اعصار"

 زیر تیغ به کارگردانی محمد رضا هنرمند تنها سریال تلویزیونی است که موسیقی آن را علیزاده ساخته است.

دانلود کنید : " سوگ" از موسیقی سریال تلویزیونی زیر تیغ

حسین علیزاده به غیر از نوازندگی سازهای تار و سه تار در بسیاری از آلبوم ها و یا کنسرت هایش به نوازندگی سازهایی همچون دیوان، رباب، عود، شورانگیز و سلانه پرداخته است و در بعضی از آثارش همچون نوبانگ کهن با سازهایی نوازندگی کرده است که در گروه نوازی امروزی کاربرد زیادی ندارد و یا سازهایی در حال فراموش شدن هستند. آلبوم نوبانگ کهن در دستگاه شور که در چنین فضایی ساخته شده حاصل همکاری حسین علیزاده و خسرو سلطانی است، در این اثر خسرو سلطانی سازهای بادیی همچون: کرنا، سرنای بلند و سرنای کوتاه زده است و حسین علیزاده عود، رباب و سه تار زده است.

دانلود کنید: کرشمه شور از آلبوم نوبانگ کهن

بعد از زلزله رودبار علیزاده اثری به نام آوای مهر را برای کمک به آسیب دیدگان این حادثه منتشر کرد. قسمت اول این آلبوم شامل قطعاتی به نام "زندگی"، طلوع، عمق فاجعه، آوای مهر و عروج می باشد که روایت گر این حادثه غم انگیز ۳۱ خرداد ماه ۶۹ است.

قسمت دوم آلبوم شامل دو اثر عصیان و رویا می باشد. عصیان یک فانتزی برای ارکستر زهی، هارپ و سازهای کوبه ای می باشد و رویا هم فانتزی کوتاهی برای هارپ و فلوت می باشد.

دانلود کنید: زندگی ، از آلبوم آوای مهر

همانطور که ذکر شد علیزاده به غیر از تار و سه تار که جز سازهای تخصصی اش به شمار می رود در آثارش سازهای دیگری هم نواخته است. یکی از این سازها " سلانه " است که با ایده خود علیزاده ساخته شد. علیزاده هدف از ساخت این ساز را تنوع در سازبندی ارکستراسیون ایرانی می داند و همچنین اضافه کردن سازهایی با صدای بم تر. یکی از اشکالاتی که از سازهای ایرانی گرفته می شود زیر بود صدای آنهاست. تقریبا" می توان گفت تنها ساز عود است که صدای نسبتا" بمی دارد.

            

علیزاده هدف از انتخاب نام" سلانه" را برای این ساز را از این جهت می داند که ساخت آن به کندی و یا به قول معروف سلانه سلانه شکل گرفت.

در آلبوم سلانه علیزاده در چهار دستگاه "اصفهان"، "سه گاه"، "بیات کرد" و "افشاری" قطعاتی را اجرا کرده است.

دانلود کنید: مهتاب در آواز اصفهان از آلبوم سلانه

" به تماشای آبهای سپید" اثری است که در سالهای اخیر مورد توجه خاص موسیقی دوستان قرار گرفت. این آلبوم که حاصل همکاری مشترک گروه ایرانی هم آوایان به سرپرستی علیزاده و ژیوان گاسپاریان (نوازنده بنام ارمنستانی ساز دودوک) و گروهش در کنسرت تابستان سال ۱۳۸۲ در کاخ نیاوران تهران می باشد.

در این اثر که شامل آثاری ایرانی و ارمنی است با تنظیمی زیبا و همدلی خاصی بین اعضای دو گروه اثری شکل می گیرد که نامزد جایزه گرمی در سال ۲۰۰۶ می شود. هر چند این اثر برنده جایزه نشد ولی نشانگر تجربه موفقیت آمیز علیزاده در پیوند زدن مشترکات فرهنگی دو ملت ارمنستان و ایران بود.

 در این آلبوم ترانه " ساری گلین" به سه زبان ارمنی، آذری و فارسی با تنظیمی بسیار زیبا اجرا شده است.

دانلود کنید: ساری گلین از آلبوم به تماشای آبهای سپید

قسمت عمده ای از آثار علیزاده شامل تکنوازیهای تار و سه تار و یا دونوازی با سازهای همچون نی می باشد.

از جمله آثاری که علیزاده به صورت دونوازی اجرا کرده است می توان به آلبوم همنوایی اشاره کرد که شامل دونوازی تار علیزاده و ارشد طهماسبی است. همچنین علیزاده در آلبوم "چهارگاه و بیات ترک" با حسین عمومی به دونوازی می پردازد.

دانلود کنید: پیش درآمد سه گاه با همنوازی علیزاده و طهماسبی و داریوش زرگری

دانلود کنید: تصنیف کردی افشاری هه روایه با همنوازی علیزاده و داریوش زرگری از آلبوم همنوایی

دانلود کنید: تصنیف کردی افشاری هه روایه با تار علیزاده و آواز و نی حسین عمومی

یکی دیگر از آثار تکنوازی علیزاده به شکل سنتی آلبوم هجرانی است که در دو دستگاه ماهور و سه گاه اجرا شده است.

دانلود کنید: مخالف سه گاه از آلبوم هجرانی

   

از دیگر آثاری که علیزاده به صورت تکنوازی اجرا کرده است می توان به آلبوم های "ترکمن"، "کنسرت نوا"، " راست پنجگاه"، "کنسرت همایون"، "سه گاه"، "پایکوبی" اشاره کرد.

دانلود کنید: درآمد راست پنجگاه از آلبوم ترکمن

دانلود کنید: بسته نگار از آلبوم کنسرت نوا

دانلود کنید: تکنوازی سه تار علیزاده از آلبوم کنسرت همایون

آخرین اثر علیزاده آلبوم سرود گل است که با همکاری گروه هم آوایان اجرا شده است.

        

در سرود گل افسانه رسايی و و پوريا اخواص آواز می خوانند. نيما و صبا پسرهای دوقلوی حسين عليزاده رباب و کمانچه می زنند. حسين عليزاده "شور انگيز" می نوازد و علی بوستان نوازنده سه تار هست. مجيد خلج هم تمبک و دف می زند.اشعار این آلبوم از آثار شاعرانی چون مولانا ، حافظ نيما و فريدون است

دانلود کنید: اولین تصنیف این آلبوم

از جمله کتابهای آموزشی که توسط علیزاده نگارش شده اند می توان به:

ده قطعه برای تار ۱،۲،۳،۴ آموزش سه‌تار‌ دوره مقدماتی ،آموزش تار و سه‌تار دوره‌ متوسطه ‌ بوسه‌های باران ردیف مقدماتی تار و سه‌تار (کتاب سوم هنرستان) اشاره کرد.

یکی از آثار معروف علیزاده چهار مضراب ماهور است. که در ۱۰ قطعه برای تار منتشر شده است. در آلبوم زردی خزان هوشنگ کامکار این اثر را به صورت بسیار زیبایی در فرم کنسرتو تنظیم کرده است. قابل ذکر است تکنواز تار این اثر حمید متبسم است نه خود علیزاده.

در ادامه می توانید نت و اجرای آهنگ را دانلود کنید.

صفحه اول نت

صفحه دوم نت

صفحه سوم نت

دانلود کنید: کنسرتو تار از آلبوم زردی خزان با تنظیم هوشنگ کامکار بر اساس چهار مضراب ماهور علیزاده

 اجرای تصویری چهار مضراب ماهور توسط خانم صهبا مطلبی


                           

حسین علیزاده یکی از موسیقیدانانی است که شخصا" علاقه خاصی به ایشان و آثارشان دارم. آخرین باری که دیدمش در کنسرتی مشترک با گروه ضربانگ و چند نوازنده هندی در شهر گوتنبرگ سوئد بود. اجرای علیزاده در آن شب فوق العاده بود. از اولین روزی که شروع به وبلاگ نویسی کردم می خواستم که یکی از مطالب وبلاگم را به علیزاده اختصاص دهم. اما درباره علیزاده نوشتن و مرور آثارش کار ساده ای نبود. از اولین شبی که این شروع به نوشتن این مطلب کردم حدود یک ماه می گذرد و بالاخره امشب موفق به اتمامش شدم. هر چند که هنوز احساس می کنم که هنوز به طور کامل آثارش را مرور نکرده ام. اگر دوستان تمایل داشتند می توانند با ارسال ایمیل مرا به تکمیل آن کمک کنند.

برای این استاد بزرگ آرزوی سلامتی و طول عمر دارم.

 

+ نوشته شده در  شنبه هفتم اردیبهشت 1387ساعت 1:41  توسط موسیقی  |