موسیقی در غربت

موسیقی ایرانی

حسن زیرک، خواننده ای تکرار ناشدنی

در حدود ۸۶ سال قبل کودکی در شهر بوکان متولد شد که هنوز هم بزرگترین افتخار این شهر تولد این مرد جاودانه موسیقی کردی است. خواننده ای که به غیر از آواز خواندن، آهنگساز و ترانه سرای بسیاری از آهنگهایش بوده است. حسن زیرک به باور نگارنده تاثیرگذارترین فرد در تاریخ معاصر موسیقی کردی است.

                                   


مختصری درباره حسن زیرک:

حسن زیرک در ۸ آذر ۱۳۰۰ (۲۹/۱۱/۱۹۲۱ میلادی) در محلهٔ قلعهٔ سردار شهر کردنشین بوکان به دنیا آمد. در سن‌ پنج سالگی‌ پدرش درگذشت‌ و زندگی‌ را در رنج‌ گذراند. چندی در شهرهای‌ کردستان ایران و عراق  سپری‌ کرد. یکی‌ از شهرهایی‌ که‌ در آن‌ مدت‌ زیادی‌ اقامت‌ داشت‌ کرمانشاه بود. همکاری‌ او در این‌ شهر با هنرمندان‌ برجسته‌ کرمانشاهی‌ همچون‌ مجتبی میرزاده، محمد عبدالصمدی، اکبر ایدی و بهمن پولکی سبب‌ خلق‌ آثار زیبایی‌ شد. وقتی در‌ عراق‌ بود در مسافرخانه‌ «فه‌نده‌ق‌ شمال»‌ به‌ شاگردی‌ پرداخت. روزی‌ هنگام‌ نظافت‌ که‌ مشغول‌ زمزمه‌ یکی‌ از ترانه‌هایش‌ بود‌ مسافری‌ به‌ نام‌ جلال طالبانی (رهبر رئیس جمهور کنونی دولت عراق) که‌ در آنجا اقامت‌ داشت‌ با شنیدن‌ صدای‌ حسن‌ زیرک‌ او را به‌ رادیو بغداد برد‌ و در آنجا مشغول‌ به‌ کار می‌شود. مدتی در بخش‌ کردی‌ رادیو بغداد همکاری‌ کرد. از سال‌ ۱۳۳۷ که‌ بخش‌ کردی‌ رادیو ایران‌ در تهران‌ گشایش یافت همکاری‌ خود را با این‌ مرکز آغاز کرد. آثاری که حسن‌ زیرک‌ در رادیو تهران‌ به‌ ضبط‌ رسانید اغلب‌ با ساز اساتیدی‌ همچون‌ حسین یاحقی،  حسین کسایی، جلیل شهناز، جهانگیر ملک، احمد عبادی و سرپرستی‌ مشیر همایون شهردار همراه‌ بود.

حسن‌ زیرک‌ گرچه‌ به خاطر شرایط‌ سخت‌ زندگی‌ از تحصیل‌ بی‌بهره‌ ماند ولی‌ استعداد کم‌نظیری‌ در سرودن‌ شعر و آهنگسازی‌ کردی‌ داشت‌. این‌ استعداد به‌ همراه‌ صدای‌ منحصر به‌ فرد، سبب‌ گردید که‌ ترانه‌هایش‌ در سرتاسر کردستان‌ محبوبیت‌ یافت‌. صدای‌ او همچنان در مناطق‌ کردنشین‌ و در کوچه و خیابان و از خانه‌ها و مغازه‌ها بگوش می‌رسد.

حسن‌ زیرک‌ با خانم‌ میدیا زندی گوینده‌ بخش‌ کردی‌ رادیو تهران‌ ازدواج‌ کرد که‌ حاصل‌ آن‌ ازدواج‌ دو دختر به‌ نامهای‌ مهتاب‌ (آرزو) و مهناز (ساکار) بود. او‌ چند ترانه‌ را برای‌ فرزندانش‌ اجرا کرده‌ است‌.

حسن‌ زیرک‌ نه‌ در ایران‌ و نه‌ در عراق‌ روی‌ خوشی‌ و راحتی‌ و آزادی‌ را ندید. رفتار دولت‌ وقت‌ ایران با حسن‌ زیرک‌ او را دچار مشکل‌ فراوانی‌ کرد، به ویژه‌ وقتی‌ که‌ دکتر شیخ عابد سراج الدینی رییس‌ وقت‌ برنامه‌های‌ کردی‌ رادیو تهران‌ بود به‌ او اجازه‌ کار نداد و این‌ کار سراج‌الدین‌ چنان‌ تأثیر منفی‌ بر دل‌ لطیف‌ حسن‌ گذاشت‌ که‌ دیگر به‌ رادیو برنگشت‌ و با دلی‌ شکسته‌ باروبنه خود را به‌ سوی‌ بغداد پیچید. در آنجا نیز او را دچار مشکل‌ کردند. او را گرفته‌ و روانه‌ زندان‌ کردند، در آنجا زیرک را به‌ پنکه‌ سقفی‌ بسته‌ و شکنجه‌ دادند. پس‌ از رهایی‌ از بغداد مجدداً به‌ تهران‌ برگشت‌، در تهران‌ نیز ساواک او را گرفت‌ و شکنجه‌ داد که‌ جریان‌ شکنجه‌اش‌ در ساواک‌ را خودش‌ در نوار گفته‌ که‌ صدای‌ او هنوز به‌ یادگار مانده‌ است.‌ در سال‌های‌ ۱۳۴۱ تا ۱۳۴۳ در کرمانشاه‌ بود و با رادیو کرمانشاه همکاری‌ داشت‌.

سالهای‌ پایانی‌ زندگی‌ زیرک‌ در تلخی‌ و ناکامی‌ گذشت‌ و چندان به آواز نمی‌پرداخت. در شهر بوکان قهوه‌خانه‌ای‌ دایر کرد و در میان‌ مردمی‌ که‌ دوست‌شان‌ داشت‌ و دوستش‌ داشتند آخرین‌ نفس‌هایش‌ را در رنج‌ و بیماری‌ کشید.‌ در هفتم مرداد ماه‌ ۱۳۵۱ برابر با (۲۶/۶/۱۹۷۲) در بیمارستان‌ بوکان‌ به‌ علت‌ بیماری‌ لاعلاج‌ چشم‌ از جهان‌ فروبست‌ و بر فراز کوه‌ نالشکینه که‌ از کوه‌های‌ زیبای‌ آن‌ منطقه‌ است‌ به‌ خاک‌ سپرده‌ شد.

به نقل از ویکیپدیا


به گفته برخی از هنرمندان هم عصر با حسن زیرک، این هنرمند حدود ۱۵۰۰ ترانه کردی را اجرا کرده است که بخش عمده ای از این آثار برای اولین بار توسط خود این هنرمند اجرا شده است. یکی از آهنگسازانی که در بسیاری از آثار ماندگار حسن زیرک نقش آهنگساز و یا تنظیم کننده آثار را داشته است، هنرمند فقید مجتبی میرزاده است، که در مدت اقامت حسن زیرک در کرمانشاه، آهنگ های بسیاری را جهت اجرای حسن زیرک خلق و یا تنظیم کرده است.

                     


اگر چه امروزه اکثر آثار حسن زیرک موجود است، ولی متاسفانه تاکنون هیچ نهاد یا گروهی دست به جمع آوری این آثار نزده است تا در دسترس عموم قرار گیرد. گفتنی است آثار حسن زیرک جدای از آواز این هنرمند، گنجینه بزرگی از ملودی های زیبای کردی است که حتی برای غیر کرد زبانان هم می تواند شنیدنی باشد.

از این رو من تصمیم گرفتم مجموعه ای از برترین آثار حسن زیرک را که بیشتر در استودیوهای رادیو تهران، کرمانشاه و سنندج ضبط شده است را جمع آوری کرده و آن را در اختیار علاقمندان قرار دهم.

این مجموعه شامل ۱۱۵ اثر می باشد که با کیفیت بسیار مناسب به علاقمندان تقدیم می شود.

نکاتی درباره این مجموعه:

فایل ها به صورت فشرده شده هستند که باید برای باز کردن آنها از برنامه Winrar استفاده کنید.

قابل ذکر است باید تمامی فایل ها را دانلود کرده و آنها را در یک پوشه مشخص قرار دهید.

پسورد فایل ها : zarbetar.blogfa.com  می باشد.

 فایل شماره 1

فایل شماره 2

فایل شماره 3

فایل شماره 4

فایل شماره 5

فایل شماره 6

فایل شماره 7


در ادامه می توانید نت و اجرای ۷ اثر مشهور حسن زیرک را دانلود کنید.

( قابل ذکر است که این نت ها و اجراها از کتاب "هورام"، هنرمند گرامی آقای جلال رحیمی تهیه شده است.)

(نوازندگان سازهای تار و سه تار  بهتر است که کوک سازشان را به دو - سل - ر - ر ) تغییر دهند.


باوانه که ی بابه م شور (نت)

باوانه که ی بابه (اجرای آهنگ با ویولن آقای جلال رحیمی)


 کرماشان شاری شیرینه م . چهارگاه (نت)

کرماشان شاری شیرینه م (اجرای آهنگ با ویولن آقای جلال رحیمی) 


لورکی و لورکی. شور ( نت)

لورکی و لورکی (آهنگ با اجرای ویولن آقای جلال رحیمی)


مریم بوکانی. دشتی. (صفحه اول نت)

مریم بوکانی . دشتی ( صفحه دوم نت)

مریم بوکانی (اجرای آهنگ با ویولن آقای جلال رحیمی)


ده چمه سه ر ناله شکینه  . ماهور (صفحه اول نت)

ده چمه سه ر ناله شکینه ( صفحه دوم نت)

ده چمه سه ر ناله شکینه (اجری آهنگ با ویولن آقای جلال رحیمی)


سالی تازه یه وروزه. ماهور (نت)

سال تازه یه نه و روزه (اجرای آهنگ با ویولن آقای جلال رحیمی)


یار له سه فه ر ها ته وه . نوا (نت)

یار له سه فه ر ها ته وه (اجرای آهنگ با ویولن آقای جلال رحیمی)

 

+ نوشته شده در  شنبه بیست و نهم دی 1386ساعت 16:5  توسط موسیقی  | 

از نگاه یاران به یاران ندا می رسد

از نگاه یاران به یاران ندا می رسد. 

دوره رهایی، رهایی فرا می رسد.

این بیت شعر شاید اکثر افراد را یاد تصنیفی با همین شعر در اواخر دهه ۶۰ بیندازد که به کررات از تلویزیون پخش می شد. این تصنیف که بر اساس یک ملودی کردی در آواز بیات ترک و شعر مرحوم فریدون مشیری است توسط جلال ذوالفنون تنظیم و همراه گروه سه تارنوازان با آواز صدیق تعریف در آلبوم شیدایی در دهه ۶۰ منتشر شد.


                  تعریف

صدیق تعریف متولد ۱۳۳۵ سنندج، دانش آموخته تئاتر دانشکده هنرهای زیبای تهران و شاگرد استاد محمود کریمی در فاصله سالهای ۱۳۵۴ تا ۱۳۵۶ هستند. ایشان همچنین شاگرد مرحوم رضوی سروستانی و استاد نصراله ناصح پور نیز بوده اند.

صدیق تعریف اولین کنسرت و آلبوم خود را با همکاری استاد محمد رضا لطفی در سال ۱۳۶۲ در دستگاه سه گاه با همکاری گروه شیدا و عارف اجرا کرد. این اثر به یاد استاد طاهر زاده اجرا شد.

 دانلود تنها تصنیف این اثر در سه گاه

تعریف و لطفی

تعریف همچنین در سال ۱۳۶۴ در موسیقی سریال ابن سینا با فرهاد فخرالدینی همکاری داشته است.

 بشنوید: تصنیف سریال ابوعلی سینا با آهنگسازی فرهاد فخرالدینی

همکاری بعدی تعریف با فرهاد فخرالدینی به اجرای آواز و تصنیف عبدالقادر مراغه ای در سریال امام علی (ع) باز می گردد.

بشنوید تصنیف سریال امام علی (ع) با صدای صدیق تعریف و تنظیم فرهاد فخرالدینی

تنها همکاری تعریف با علیزاده در اجرای شورانگیز بود ولی بعد، آلبوم با اجرای شهرام ناظری وارد بازار شد.

صدیق تعریف در دو آلبوم با نام های "گلگشت"، "فراق"  با گروه شیدا با سرپرستی و آهنگسازی پشنگ کامکار همکاری داشته است. قابل ذکر است بعد از رفتن محمد رضا لطفی از ایران پشنگ کامکار تا مدتی سرپرستی گروه را به عهده داشت.

بشنوید: تصنیف راست پنجگاه از آلبوم فراق

 بشنوید: اجرای آواز اصفهان و تصنیف از آلبوم گلگشت

تعریف همچنین آلبومی را با همکاری گروه همنوازان در سال ۷۲ منشر کرد به نام " شور دشت ". اعضای این گروه تقریبا" همان نوازندگان گروه آوا بودند.

 بشنوید: تصنیف نرگس مست از آلبوم شور دشت

صدیق تعریف با وجود اینکه کرد است، فقط یک آلبوم به زبان کردی داشته است به نام "کردانه " با اجرای گروه کامکارها و تنظیم ارسلان کامکار. تمامی آهنگ ها از جمله آهنگ های معروف و زیبای کردی هستند اما در تنظیم و اجرای این آثار نکته قابل ملاحظه ای وجود ندارد. تنظیمی بسیار ساده برای ۶ ساز ایرانی. به نظر نگارنده صدیق تعریف می توانست در تنها آلبومی که به زبان مادری اش خوانده است اثری قوی تر و با ارکستری بزرگتر کار کند.

بشنوید: تصنیف مطرب حریفان در شوشتری با تنظیم ارسلان کامکار

بشنوید: تصنیف آمان هی آمان در آواز اصفهان با تنظیم ارسلان کامکار

بشنوید: تصنیف آمان هی آمان با صدای مظهر خالقی و تنظیم استاد مرتضی حنانه 

تعریف در آلبوم " آثار حسین دهلوی" نیز با استاد دهلوی همکاری داشته است.

یکی از آثار بسیار جالب توجه تعریف آلبوم "ماه بانو " است. این اثر با همکاری کیوان ساکت، اردشیر و ارژنگ کامکار اجرا شده است. این اثر شامل هشت تصنیف از آهنگسازان بنامی همچون مرتضی نی داوود، عارف قزوینی، علی اصغر بهاری و تصنیفی از ترکیب دو اثر رضا محجوبی و صبا است.

بشنوید: آتشی در سینه دارم جاودانی با آهنگسازی مرتضی نی داوود در مایه دشتی با صدای تعریف 

بشنوید: آتشی در سینه دارم جاودانی با صدای قمرالملوک وزیری

بشنوید: آتشی در سینه دارم جاودانی با صدای همایون شجریان

آلبوم آبگینه در دستگاه همایون ماحصل همکاری تعریف با داوود آزاد و گروه همنوازان است. در این اثر تقریبا" همچون آلبوم ماه بانو، تعریف به بازخوانی آثار قدیمی دست زده است. از جمله "جلوه گل" با آهنگسازی عبدالحسین خان شهنازی،  تصنیفی به نام " نیاز" که آهنگسازش نامعلوم است و تصنیف کردی کتانه.

بشنوید: تصنیف جلوه گل با آهنگسازی عبدالحسین خان شهنازی

از چپ به راست: صدیق تعریف، داوود آزاد، حسن ناهید، بهرام ساعد و صادق تعریف

آخرین اثر صدیق تعریف آلبومی به نام " ماه عروس" می باشد. این اثر جز آلبوم هایی است که نکات عجیب زیادی دارد. اول اینکه این اثر بر اساس موسیقی خراسان ساخته شده است و اجرای آواز و تصنیف ها به همان لهجه خراسانی صورت گرفته است، در حالیکه خواننده خراسانی نیست و تجربه زیادی در زمینه موسیقی محلی نداشته است. دوم اینکه بعد از گذشت چند سال از ضبط موسیقی این اثر، خواننده آواز ها و تصنیف ها را اجرا کرده و روی موسیقی میکس شده است. این اتفاق حتی در مورد آواز هم افتاده است، که در نوع خود جالب توجه است. سوم اینکه در بروشور این اثر نامی از نوازندگان آن نیست. آهنگساز این اثر هم هیچ توضیحی در این باره نداده است.

بشنوید: ترانه لیلا خانم، محلی خراسان با تنظیم حمید متبسم


اما یکی از آثار ماندگار صدیق تعریف که به نوعی باعث نوشتن این پست شد آلبوم شیدائی است. این اثر که حاصل همکاری تعریف با جلال ذوالفنون است را می توان با آثاری همچون گل صد برگ و یا آتشی در نیستان مقایسه کرد. در تمامی این آثار نقش ساز ملودیک را سه تار به تنهایی اجرا می کند البته سه تار به شکل گروه نوازی. در تمامی این آثار هم دف به عنوان ساز کوبه ای حضور داشته است.

آلبوم شیدائی که در اواخر دهه ۶۰ انتشار یافت تجربه ای بود که صدیق تعریف دیگر دست به تکرار آن نزد. اگر چه این بسیار پسندیده است که یک خواننده با گروه های مختلفی همکاری کند و یا اجراهای متفاوتی داشته باشد. اما به باور نگارنده صدیق تعریف می توانست تجربه شیدائی را دوباره تکرار کند.


در آخر به تصنیف از نگاه یاران به یاران ندا می رسد گوش دهید و آن را با سایر آثار تعریف مقایسه کنید.

              

 

بشنوید: تصنیف یاران در بیات ترک، ملودی کردی، شعر فریدون مشیری، تنظیم جلال ذوالفنون و آواز صدیق تعریف


از نگاه یاران به یاران ندا می رسد

 

دوره ی رهایی رهایی فرا می رسد

 

این شب پریشان پریشان سحر می شود

 

روز نو گُل افشان گل افشان به ما می رسد

 

بخت آن ندارم که یارم کند یاد من

 

حال من که گوید که گوید به صیاد من

 

گرچه شد به نیزار گرفتار به بیداد او

 

عاقبت رسد عشق رسد عشق به فریاد من

 

از نگاه یاران به یاران ندا می رسد

 

دوره ی رهایی رهایی فرا می رسد

 

ساقیا کجایی کجایی که در آتشم

 

وز غمش ندانی چه ها می کشم

 

ساقی از در و بام در و بام بلا می رسد

 

بر دلم از این عشق از این عشق چه ها می رسد

 

از نگاه یاران به یاران ندا می رسد

 

دوره ی رهایی، رهایی فرا می رسد

 

 فریدون مشیری


+ نوشته شده در  یکشنبه دوم دی 1386ساعت 1:0  توسط موسیقی  |